Tiyatro

Nysa'da yaklaşık olarak antik kentin merkezinde, yukarıda doğudaki bir yamacın üzerinde yer alan tiyatro oldukça iyi korunmuş bir durumdadır. Cavea'sının (oturma sıralarının olduğu bölüm) biçimi yarımdaireyi biraz aşmaktadır. Tiyatronun Parados'larının (yan girişler) bulunduğu yan duvarları büyük dikdörtgen taşlardan bir uzun bir kısa olarak özenle işlenmiştir.

Tiyatronun oturma sıraları güneye, ışık ve güneşin daha çok olduğu yöne bakmaktadır. Bu oturma sıraları bir diazoma (geçit) ile ikiye ayrılmış olup, üst kısımda 26, altta ise 23 sıradan oluşmaktadır. Alt kısımda bir diazoma daha vardır. Theatron'un (Cavea) alt kısmı 10 adet merdiven sırası ile 9 ayrı bölüme (kerkides ya da cunei) ayrılmıştır. Üst kısımda ise merdiven sayısı 17'dir. Tiyatro'nun bu oturma sıraları bugün kısmen iyi korunmuş durumdadır ve yaklaşık 12.000 kişilik bir oturma kapasitesine sahiptir. Nysa tiyatrosunun sahne yapısında 5 adet kapı bulunmaktadır. Nysa'daki Roma İmparatorluk Çağına ait olan bu tiyatroda sahne yapısının podyumlarında bulunan bağcılık ve şarapçılık tanrısı Dionysos'un yaşamına ait kabartma heykeltraşlık frizleri özellikle çok önemlidir. Çünkü Nysa tiyatrosundaki bu frizler, Türkiye'deki diğer kabartma frizli üç antik tiyatrodan (Hierapolis=Pamukkale, Perge ve Side) en iyi korunmuş durumdakilerini oluşturmaktadır ve bunların özellikle bir an önce restorasyonlarının yapılması gerekmektedir.

Nysa tiyatrosunun sahne yapısına ait olan altı adet podyum frizi bulunmaktadır. Bunlardan birinci frizde yanda bir Satyr, sepet taşıyan bir Menad ile Silen ve yine bir Menad tasvir edilmiştir. Podyumun ön kısmında ise Nymphe (peri) ile yine Messogis Dağını simgeleyen Dağ Nymphesi ve dağdaki su kaynaklarını simgeleyen Nymphe ile aşağıdaki Büyük Menderes nehrini tasvir eden Nehir tanrısı bulunmaktadır. Kabartmada kompozisyon Dionysos'un ebesi olan Nysa ile devam etmektedir ve ondan sonra Eros (aşk ve sevgi tanrısı) ile Nysa antik kentinin tanrı ve tanrıçası olan Pluton ile Kore'nin yanında da bir Pan (çobanların ve sürülerin tanrısı) yer almaktadır. Bu birinci podyumun diğer yan tarafında ise Eroslar ile Pan figürleri tasvir edilmiştir.

Nysa tiyatrosu sahnesinin ikinci podyum frizini incelediğimizde yan taraftaki dans eden Menad tasvirlerinden sonra öndeki asıl sahnede Nysa'nın iki Nymphesi, tanrıça Artemis ve Athena ile bir Nymphe ve Afrodit'i oturan Demeter'in önünde görmekteyiz. Buradaki kompozisyonun devamında ise tanrı Hermes bir Nymphe'den bebek Dionysos'u almaktadır. Yanda ise Satyr bulunmaktadır.

Üçüncü frizde yanda post giymiş bir Satyr tasvir edilmiştir. Önde ise bir keçi ile çoban, Hermes, Silen ve bir panter bulunmaktadır. Kompozisyonun devamında ise üç Nymphe bebek Dionysos'a bir küvet içerisinde banyo yaptırmaktadırlar. Bunların yanında da bir Pan ve Menad dansetmektedir. Podyum frizinin yan kısmında ise Eroslar ile Pan bir bağbozumunda görülmektedirler.

Dördüncü frizde yanda yine Eros figürleri bulunmaktadır. Oldukça tahrip görmüş olan bu frizin ön kısmı dört parça halinde gün ışığına çıkarılmıştır. Bunlardan asma sürgünlü ağacın yanında Hermes ile iki Nypmhe'nin yanında Nehir tanrısı ile Eros figürleri tasvir edilmiştir. Bu frizin diğer yan tarafında ise iki Satyr tarafından taşınan içkili Silen kabartması bulunuyordu. Bu kabartma halen Aydın Müzesi'nde korunmaktadır.

Nysa tiyatrosunun sahnesinin beşinci podyum frizinde yanda tahrip olmuş bir Satyr kabartması bulunmaktadır. Önde ise Demeter, üstü yılan süslü arabasının içerisinde tasvir edilmiştir. Yanında yer alan figür büyük bir olasılıkla Hekate'dir. Her ikisinin arasında sahnenin üst kısmında uçan bir Eros, altta ise bir yaban domuzu bulunmaktadır. Kompozisyonun devamında ise yine Demeter ile Kore ve Triptolemos bir hububat tarlasında tasvir edilmişlerdir. Ayrıca bu sahnenin devamında da Kore'nin kucağındaki Dionysos'un yanında üç Korybant (gürültü çıkararak danseden şahıslar) dansetmektedirler. Kabartmanın bu kısmı üstte tahrip olmuş ve iki parçaya ayrılmış durumdadır. Bu podyum frizinin yan kısmında ise iki Pan ile Dionysos ve Ariadne (Dionysos'un eşi) ve Eros tasvirleri bulunmaktadır.

Son podyumu oluşturan altıncı frizde yanda postlarını giymiş olan silenler tasvir edilmiştir. Podyumun ön yüzünde ise oturarak sandalını bağlayan bir figür ile müzikçiler, dans eden menadlar tasvir edilmişlerdir. Frizlerin sonunda yanda ise bir keçi ile bir panterin arasında pan figürü bulunmaktadır. Friz bir Hermes kabartması ile tamamlanmıştır.

Nysa antik kentindeki tiyatronun bu frizleri Roma İmparatorluk çağı içerisinde Hadrian döneminin (M.S. 117-138) sonlarına tarihlendirilmelidir. Böylece ilk olarak Hellenisik devirde yapıldığı anlaşılan tiyatronun sahne yapısı M.S. 25-50 yıllarında bir değişiklik geçirdikten sonra M.S. 2. yüzyılın ortasına doğru bu podyum frizlerinin yapılması ile ikinci bir değişiklik geçirmiş olmalıdır.